Wiadomości

Zabór samochodu w celu krótkotrwałego użycia

Opublikowany: 2006-07-31

Art. 289 Kodeksu Karnego (k.k.)

§ 1. „Kto zabiera w celu krótkotrwałego użycia cudzy pojazd mechaniczny,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.”

§ 2. „Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 pokonuje zabezpieczenie pojazdu przed jego użyciem przez osobę nieupoważnioną, pojazd stanowi mienie znacznej wartości albo sprawca następnie porzuca pojazd w stanie uszkodzonym lub w takich okolicznościach, że zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub uszkodzenia pojazdu albo jego części lub zawartości,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.”

§ 3. „Jeżeli czyn określony w § 1 popełniono używając przemocy lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.”

§ 4. „W wypadkach określonych w § 1-3 sąd może wymierzyć grzywnę obok kary pozbawienia wolności.”

§ 5. „Jeżeli czyn określony w § 1-3 popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.”

W tym przepisie mamy określoną odpowiedzialność za zabór pojazdu mechanicznego w celu krótkotrwałego użycia. Podstawowa różnica do art. 278 k.k. (kradzieży zwykłej) to oczywiście cel działania sprawcy. Tu nie przywłaszczenie jest celem działania sprawcy, a jedynie „przejechanie się”. Główne rozgraniczenie to zatem cel. Konieczny jest tu jednak „zabór” tego pojazdu (przy czym zabór w cudzysłowie). Musimy nastąpić samowolne wyjęcie danego pojazdu spod władztwa osoby uprawnionej (właściciela, prawnego użytkownika).

Jest to przestępstwo powszechne, popełnione tylko przez działanie, umyślne tylko z zamiarem bezpośrednim. Zabór rozumieć tak jak przy omawianiu innych przepisów tyczących przestępstw przeciwko mieniu, a mianowicie: wyjęcie spod władztwa rzeczy i objecie jej pod własne oraz zachowywanie się wobec niej jak właściciel.

Zabór będzie następował z chwilą zawładnięcia (np. zabrania samochodu). Oczywiście sprawcy nie może przysługiwać żadne prawo w stosunku do pojazdu (do użytkowania pojazdu), bowiem nie będziemy mogli w ogóle mówić o „cudzym pojeździe”. Typowe sytuacje uprawnionego to – współmałżonek, posiadacz, użyczający. Jeżeli osoba posiada uprawnienie do pojazdu mechanicznego (upoważniona z innego tytułu niż własność), a korzysta z niego bez zgody właściciela to nie jest to zabór i odpada kwalifikacja z art. 289 k.k.

I tak na przykład – przyjmujemy, że nie ma art. 289 k.k. w stosunku do mechanika, któremu pojazd mechaniczny oddano do zakładu mechanicznego do naprawy, konserwacji, przeglądu technicznego, w który to mechanik wsiadł i pojechał po zakupy. Wówczas taki czyn nie realizuje znamion przestępstwa z art. 289 k.k., bo tu pojazd jest w zależnym posiadaniu.

Przestępstwo to jest przestępstwem skutkowym – skutkiem jest tu zabór. Dokonanie tego czynu (moment zaboru) będzie następowało zgodnie z wyrokiem SN również w sytuacji przepchnięcia pojazdu z miejsca parkowania do innego skąd zamierzano pojazd odpalić.

Istnieje problem związany z tym jak traktować sytuację kiedy ktoś przyłączył się do innych sprawców, którzy już zabrali pojazd w celu krótkotrwałego użycia. Przyjmuje się najczęściej, że jeżeli przyłączający się działa w tym samym celu co pozostali sprawcy, to też popełnia przestępstwo z art. 289§1 k.k. Podobnie traktować należy sytuację, gdy ktoś zabiera w celu krótkotrwałego użycia cudzy pojazd mechaniczny, a następnie go porzuca i ktoś inny zabiera ten sam pojazd w celu jego dalszego krótkotrwałego użycia. Patrzymy tutaj na zamiar poszczególnych współuczestników czyli co każdy chciał.

Mamy w przepisie użyty zwrot „pojazd mechaniczny”. Prawo o ruchu drogowym nie mówi nam wprost co to jest pojazd mechaniczny. Tam używa krótszego terminu „pojazd” czyli środek transportu przeznaczony do poruszania się po drodze oraz maszynę lub urządzenie do tego przystosowane.

Pojazd silnikowy jest to pojazd wyposażony w silnik z wyjątkiem motoroweru i pojazdu szynowego.

Definicje z prawa o ruchu drogowym są z punktu widzenia art. 289 mylące. Jest orzecznictwo SN, którego linia idzie w kierunku szerokiego rozumienia pojęcia pojazdu mechanicznego.

POJAZD MECHANICZNY – w rozumieniu k.k. jest to każdy pojazd drogowy czy szynowy napędzony umieszczanym w nim silnikiem, jak również motorower i maszyna samobieżna.

SN w zdecydowanej większości swoich stanowisk nie zaliczył do tych pojazdów rowerów zaopatrzonych w silnik pomocniczy o pojemności skokowej nie przekraczającej 50 cm3 pod warunkiem, że zachowują one wszelkie normalne cechy budowy umożliwiającej wykorzystanie jako rower. Podobnie pojazdem mechanicznym nie jest łódź żaglowa, bo nie ma na stałe zamontowanego silnika.

Pojazdem mechanicznym będziemy nazywali wszelki środek transportu przeznaczony do poruszania się po drodze, wodzie lub powietrzu poruszanym przy pomocy zainstalowanego w nim silnika spalinowego, elektrycznego wprawiającego go w ruch.

Art. 289 jest przestępstwem kierunkowym. Sprawca działa kierunkowo – zabiera określony pojazd w celu jego krótkotrwałego użycia. Trudno jest często określić jaki był cel działania sprawcy. Przede wszystkim bierzemy tutaj pod uwagę podmiotowe i przedmiotowe okoliczności sprawy. Te przedmiotowe będą najważniejsze.

Co będzie świadczyć o zamiarze przywłaszczenia?

Będzie to trudne do rozgraniczenia czy jest przywłaszczenie czy jest krótkotrwałe użycie. O przywłaszczeniu świadczyć mogą:

  • jakieś próby przeróbek w pojeździe,
  • zmiana lub uszkodzenie cech identyfikacyjnych pojazdów (przebicie numerów),
  • podjęcie czynności zmierzających do zbycia pojazdu,
  • demontaż części pojazdów
  • przemieszczanie się samochodem na znaczne odległości.

„§ 2 Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 pokonuje zabezpieczenie pojazdu przed jego użyciem przez osobę nieupoważnioną, pojazd stanowi mienie znacznej wartości albo sprawca następnie porzuca pojazd w stanie uszkodzonym lub w takich okolicznościach, że zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub uszkodzenia pojazdu albo jego części lub zawartości, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.”

Jeżeli ktoś pokonał zabezpieczenie, a potem porzucił w stanie uszkodzonym, to przyjmujemy, że jest to jedno przestępstwo z art. 289 § 2 k.k. Pokonanie zabezpieczenia traktować należy jako włamanie.

Są cztery odmiany tego § 2, a mianowicie:

  • zabór poprzedzony przełamaniem zabezpieczenia,
  • następnie mamy braną pod uwagę wartość mienia,
  • następnie porzucenie w stanie uszkodzonym,
  • i porzucenie samochodu w takich okolicznościach o jakich mowa w tym § 2.

Za porzucenie zabranego pojazdu w stanie uszkodzonym odpowiada każdy ze współsprawców tego zaboru, a nie tylko ten, który uszkodził. Uszkodzenie może polegać na zniszczeniu tapicerki, urwaniu kierownicy, zamków w drzwiach, rozbicie pojazdu. Nie ma znaczenia wielkość uszkodzenia ani jego wartość.

Jeżeli pojazd porzucono, ale w stanie nieuszkodzonym w takich okolicznościach, że zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub uszkodzenia pojazdu, to sytuacja gdy np. pozostawiano go z otwartymi drzwiami. Ważne jest także miejsce, gdzie pozostawiono pojazd.

Jeżeli chodzi o §2, to będą wątpliwości o jaki zamiar tutaj występuje. Jeżeli chodzi o zamiar bezpośredni, to przyjmuje się, że dotyczy on kwestii zaboru samego pojazdu. Natomiast co do pozostałych elementów kwalifikujących czyli, że zachodzi niebezpieczeństwo utraty wystarczy już bardziej zamiar ewentualny, a więc sprawca powinien przewidywać, że tak to może być.

Jeżeli będzie umyślne zniszczenie lub uszkodzenie to czyn kwalifikujemy kumulatywnie z art. 288 § 1 k.k (zniszczenie rzeczy). Możemy spotkać się z taką sytuacją, gdy sprawca chce zatrzeć ślady i np. podpala pojazd.

Wyjazd bezprawnie zabranym samochodem przez granicę sam przez się nie eliminuje możliwości zastosowania 289. Głównie dotyczy to tych miejscowości przygranicznych, bo pamiętajmy o tym co mówiliśmy wyżej, że ta odległość musi być znaczna, aby mówić już o przywłaszczeniu.

Jeszcze jedna rzecz. Często zdarza się w praktyce, że taka osoba, która zabiera pojazd w celu jego krótkotrwałego użycia popełnia innego już rodzaju przestępstwa, w wyniku których pojazd doznaje uszkodzenia ( np. dopuszcza się spowodowania wypadku drogowego), a więc sprawca porzuca go już w stanie uszkodzonym. Przyjmuje się, że sprawca dopuszcza się tutaj dwóch odrębnych przestępstw z art. 177 k.k. oraz art. 289 § 3 k.k. Podobnie, gdy sprawca prowadzi pojazd w stanie nietrzeźwości.

Skomentuj ten artykuł na forum

Szukaj w serwisie

Wzory pozwów, wniosków, umów i innych pism

Wiadomości i porady prawne

Notariusz – najważniejsze opłaty notarialne

Regułą jest, iż maksymalna stawka taksy notarialnej za czynności notarialne, zależy od wartości przedmiotu czynności notarialnej. Wartość tą ustala się najczęściej na podstawie oświadczeń strony (stron) czynności.

Czytaj dalej


Więcej

Porada prawna - Prenumerata RSS

Zaprenumeruj aktualności i porady

Archiwum wiadomości