Wiadomości

Prawo ojca - dochodzenie ojcostwa, art. 84 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego

Opublikowany: 2006-06-06

28 kwietnia 2003 r. o godz. 11:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie konstytucyjności przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.) regulujących kwestie dochodzenia ojcostwa, sygnatura akt K18/02.

Zgodnie z art. 77 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nieodłącznym elementem skutecznego uznania dziecka przez ojca jest zgoda matki. Jeśli dziecko jest pełnoletnie potrzebna jest również jego zgoda. Natomiast w sytuacji, gdy dziecko jest małoletnie, a jego matka nie żyje, nie przysługuje jej władza rodzicielska bądź porozumienie się z nią napotyka trudne do przezwyciężenie przeszkody, zgodę matki zastępuje zgoda przedstawiciela ustawowego dziecka.

Jeśli matka lub przedstawiciel ustawowy w odpowiednim terminie nie wyrażą zgody na uznanie dziecka przez ojca jedyną drogą ukształtowania praw stanu cywilnego ojca i dziecka jest sądowe ustalenie ojcostwa. Mężczyźnie, który twierdzi, że jest biologicznym ojcem dziecka nie przysługuje jednak czynna legitymacja do wystąpienia o sądowe ustalenie jego stosunku do dziecka. Kodeks rodzinny i opiekuńczy daje takie uprawnienie wyłącznie dziecku i matce (art. 84 § 1 k.r.o.).

Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich ten stan prawny skutkuje naruszeniem sformułowanej w art. 77 ust. 2 Konstytucji zasady iż ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności i praw. Zasada ta jest elementem konstytucyjnego prawa do sądu, którego zasadnicza treść normatywna zawarta jest w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem wnioskodawcy kwestionowane przepisy zasadniczo różnicują sytuację rodziców dziecka w zakresie możliwości ustalenia stosunków rodzicielstwa.

Rzecznik Praw Obywatelskich podkreśla, że oboje rodzice znajdują się w zbliżonej sytuacji faktycznej i w takiej samej sytuacji prawnej. Gwarancje ochrony praw rodzicielskich, zgodnie z którymi ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich, może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu (art. 48 ust. 2 Konstytucji) odnoszą się do obojga rodziców. Zdaniem wnioskodawcy sankcjonowana przez k.r.o. nierówność uprawnień matki i ojca w zakresie możliwości ustalania praw stanu cywilnego dziecka jest niezgodna z przywołanymi regulacjami konstytucyjnymi. Rzecznik uważa także, że wprowadzona w art. 77 k.r.o. nierówność narusza jednocześnie prawa dziecka, w związku z czym jest niezgodna z art. 72 ust. 1 zd. 1 Konstytucji, zapewniającym ochronę praw dziecka.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 77 k.r.o. jest zgodny z art. 72 ust. 1 zd. 1 Konstytucji i nie jest niezgodny z art. 31, art. 45 ust. 1, art. 48 ust. 2 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Trybunał orzekł również, że art. 84 k.r.o. w zakresie w jakim wyłącza prawo mężczyzny będącego biologicznym ojcem dziecka do dochodzenia ustalenia ojcostwa jest niezgodny z art. 45 ust. 1, art. 72 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz z art. 77 ust. 2 i nie jest niezgodny z art. 48 ust. 2 Konstytucji.

Trybunał wskazał, że podstawową i nadrzędną zasadą systemu polskiego prawa rodzinnego jest zasada ochrony praw dziecka. Nie ma natomiast charakteru bezwzględnego zasada prymatu więzi biologicznej i rodziny naturalnej. Trybunał uznał, że art. 77 k.r.o. stanowiący o konieczności uzyskania zgody matki na uznanie dziecka przez ojca jest zgodny z Konstytucją. Zdaniem Trybunału akt uznania dziecka przez ojca wkracza w zakres praw osobistych matki. W sytuacji eliminacji konieczności uzyskania zgody matki jedynym dysponentem praw stanu cywilnego dziecka stawałby się mężczyzna. W konsekwencji istniałoby niebezpieczeństwo ustalenia więzi prawnych niezgodnych z rzeczywistymi więziami biologicznymi. Regulacja ta mogłaby stać się jednocześnie instrumentem szykan wobec matki dziecka.

Inną, niż uznanie formą kształtowania stanu cywilnego dziecka jest możliwość sądowego dochodzenia ojcostwa. Legitymację czynną mają w tym zakresie dziecko i matka, ewentualnie prokurator. Trybunał uznał, że stan ten jest niezgodny z Konstytucją. Zdaniem TK prawo ojca naturalnego do ustalenia ojcostwa znajduje oparcie w zasadzie ochrony praw dziecka (art. 72 ust. 1). Uniemożliwienie ojcu dochodzenia praw stanu cywilnego narusza konstytucyjnie gwarantowane prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz zamyka drogę sądową (art. 77 Konstytucji).

Konsekwencją niniejszego wyroku jest wprowadzona ustawą z dnia 17 czerwca 2004 roku o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2004.162.1691) regulacja art. 84 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego umożliwiająca dochodzenie sądowego ustalenia ojcostwa przez domniemanego ojca dziecka.

Źródło: www.trybunal.gov.pl

Skomentuj ten artykuł na forum

Szukaj w serwisie

Wzory pozwów, wniosków, umów i innych pism

Wiadomości i porady prawne

Notariusz – najważniejsze opłaty notarialne

Regułą jest, iż maksymalna stawka taksy notarialnej za czynności notarialne, zależy od wartości przedmiotu czynności notarialnej. Wartość tą ustala się najczęściej na podstawie oświadczeń strony (stron) czynności.

Czytaj dalej


Więcej

Porada prawna - Prenumerata RSS

Zaprenumeruj aktualności i porady

Archiwum wiadomości