Wiadomości

Apelacja w prawie karnym (cz. 1) - warunki dopuszczalności

Opublikowany: 22.04.06

W związku z wieloma Państwa zapytaniami rozpoczynamy publikacje artykułów dotyczących warunków wniesienia apelacji w procesie karnym. W całej serii postaramy się omówić w sposób jak najbardziej przystępny przesłanki, które muszą zajść, aby apelacja mogła być wniesiona a także elementy, które pismo procesowe będące apelacją powinno spełniać, aby było skuteczne.

Warunki dopuszczalności apelacji:

  • Istnienie orzeczenia, które może być zaskarżone

Nie można skarżyć na przykład orzeczenia, które nie zostało jeszcze wydane, a które dopiero w przyszłości będzie wydane. Nie można zaskarżyć orzeczenia mającego tylko pozory orzeczenia sądowego, np. sfałszowany wyrok nie wydany w danym sądzie, a spreparowany w celach przestępczych.

Przedmiotem zaskarżenia może być każdy wyrok wydany przez sąd I instancji.

  • Istnienie podmiotu uprawnionego do wniesienia środka odwoławczego.

O tym, kto jest takim podmiotem rozstrzyga art. 425 § 1 Kodeksu postępowania karnego (kpk), który posługuje się pojęciem „strony” i drugim pojęciem „podmiot określony w art. 416 kpk”.

Stroną w postępowaniu jurysdykcyjnym jest np. oskarżyciel publiczny, oskarżony i pokrzywdzony, jeżeli uzyskał status oskarżyciela posiłkowego, oskarżyciela prywatnego lub powoda cywilnego. Obrońcy i pełnomocnicy stronami nie są, bo są przedstawicielami stron. Prawo do wniesienia skargi odwoławczej przysługuje im o tyle o ile przysługuje samej stronie, której interesy reprezentują. Przedstawiciel społeczny nie jest uprawniony do wniesienia środka odwoławczego, gdyż on nie jest stroną a jest szczególnym podmiotem występującym w procesie karnym.

  • Istnienie grawamen, czyli pokrzywdzenie.

Strona, aby mogła wnieść środek odwoławczy musi mieć w tym interes prawny, a tym interesem jest istnienie po jego stronie pokrzywdzenia spowodowanego wydaną decyzja procesową. Strona lub podmiot z art. 416 kpk, jeżeli nie wykazaliby, że zostali pokrzywdzeni wydaną decyzją procesową to też nie mogą jej skutecznie zaskarżyć.

W związku z powyższym powstaje problem czy oskarżony może zaskarżyć wyrok, w którym został uniewinniony od zarzucanego mu czynu.

Otóż może, np. jeśli oskarżony zostanie uniewinniony z tego powodu, że działał w warunkach obrony koniecznej, a on tymczasem powie, że tam go nie było i czynu zarzucanego mu nie popełnił. Ta podstawa uniewinnienia może być ważna np. przy ewentualnych roszczeniach cywilnych. Tak, oskarżony może mieć interes prawny, żeby zostać uniewinnionym, ale nie na tej podstawie, że działał w warunkach obrony koniecznej, lecz na tej podstawie, że czynu w ogóle nie popełnił.

Oskarżony uniewinniony może mieć także interes prawny w tym, że sąd orzekał w niewłaściwym składzie, albo, że orzekał sąd niższego rzędu w sprawie należącej do właściwości sądu wyższego rzędu. W tej sytuacji oskarżony mimo uniewinnienia może wnieść apelację od wyroku uniewinniającego, bo ma w tym interes prawny.

Grawamen nie dotyczy oskarżyciela publicznego. Może on skarżyć orzeczenia zarówno na korzyść jak i niekorzyść oskarżonego.

Grawamen to pojęcie doktrynalne i ta instytucja została tylko pośrednio opisana w ustawie w art. 425 § 3 kpk w tym miejscu gdzie ustawa mówi, że środek odwoławczy wnoszony jest na korzyść lub niekorzyść oskarżonego. W artykule tym jest regulacja, że skarżący może skarżyć rozstrzygnięcia naruszającego jego prawa lub szkodzące jego interesom.

Instytucja ta zawarta w art. 425§ 3 kpk jest prostą konsekwencją zasady w myśl, której wszelkie środki odwoławcze ustanowiono przede wszystkim w interesie stron. Zgodnie z tym strona nie ma prawa powoływania się na uchybienia obojętne dla jej interesów prawnych a czasem będących korzystnymi dla niej. Wyjątek od tej reguły zawarty jest w art. 425 § 3 kpk i dotyczy tylko oskarżyciela publicznego. (zdanie drugie)

Zaskarżenie może dotyczyć zarówno całości orzeczenia jak i jego części. Przez całość orzeczenia rozumiemy wszystkie rozstrzygnięcia zawarte w orzeczeniu, a dotyczące winy, kary lub wszelkich innych kwestii zamieszczonych w wyroku, a więc środków karnych, kosztów postępowania, odszkodowania, powództwa cywilnego.

Skomentuj ten artykuł na forum